Վնասակար ծրագիր
Վնասակար ծրագիրը (անգլերեն՝ malicious program) նման է տրոյական ձիու․ վտանգավոր ծրագիրն անգիտակցաբար տեղադրվում է զոհի կողմից՝ վարակելով նրա սարքը(երը): Հարձակվողները վնասակար ծրագրեր են տեղադրում սարքերի վրա՝ օգտագործելով սոցիալական ճարտարագիտության տարբեր մեթոդներ: Օրինակ` վնասակար ծրագրերը կարող են տեղադրվել զոհերի սարքին ֆիշինգային հարձակումների կամ սխալմամբ վնասակար բովանդակությամբ անվստահելի ֆայլեր ներբեռնելու և բացելու հետևանքով/խաղերը, ֆիլմերը, փաստաթղթեր/:
Երբ կիբերհարձակվողը հաջողությամբ վարակում է զոհի սարքը վնասակար ծրագրերով, նա կարող է վտանգել վերջինի գաղտնիությունը և գողանալ անձնական բնությի տեղեկատվություն: Կան բազմաթիվ վնասակար ծրագրեր, ինչպիսիք են դրամ շորթող ծրագրերը, տրոյական ծրագրերը, լրտեսող ծրագրերը և այլն:
Վնասակար ծրագրերի ներբեռնումը տեղեկատվական/համակարգչային հարձակման ամենատարածված տեսակն է։ Դրա նպատակն է վարակել տեղեկատվական համակարգը և մնալ այնտեղ։
Թե ինչպես է նման վնասակար ծրագիրը մտնում համակարգ և իրենց դրսևորում դրանում, կախված է կոնկրետ ծրագրից։ Ահա ամենատարածված մոտեցումներից մի քանիսը՝
- Տրոյական ծրագրերը անվանակոչվել են «Իլիական» վեպի տրոյական ձիու անունով։ Նրանք քողարկվում են որպես լիցենզավորված ծրագրեր և ստուգված ֆայլեր։ Եվ այս ամենը, որպեսզի խաբված օգտատերը ինքնուրույն ներբեռնի ու դեղադրի դրանք։
- Ցանցային որդերը կարող են բազմանալ և չվարակել այն համակարգչի ֆայլերը, որտեղ նրանք մտել են: Սա առանձին անկախ ծրագիր է, որը տարածվում է ավելի հեռու՝ սարքից սարք: Որդերը հատկապես վարակիչ են և կարող են կազմակերպել ամբողջական տեղեկատվական համաճարակներ:
- Վիրուսային ծրագրերը, ընդհակառակը, ներմուծվում են համակարգչի ֆայլային համակարգ։ Դրանք աստիճանաբար վարակում են սարքը՝ իրենց կոդը ներմուծելով ծրագիր առ ծրագիր։ Ինչպես որդերը, վիրուսները կարող են տարածվել/տեղափոխվել այլ սարքերի վրա ևս։
- Word կամ Excel փաստաթղթերը երբևէ առցանց փոխանակած անձինք նկատած կլինեն, որ տվյալ ֆայլերը բացվում են միմիայն ընթերցման անվտանգ ռեժիմով: Դրա պատճառներից մեկը մակրովիրուսներն են: Մակրովիրուսները վնասակար կոդ են տեղադրում գրասենյակային ծրագրերի մակրոսներում և կարող են տարածվել այդ ծրագրերում գրված փաստաթղթերի հետ միասին:
Զոհի համակարգչի/սարքի վարակվելու հետևանքը ևս կախված է վնասակար ծրագրի բնութագրից
- Լրտեսող ծրագրի խնդիրն է թաքնվել և աննկատ մնալ որքան հնարավոր է երկար։ Այս ընթացքում այն հավաքում է զոհի անձնական տվյալները՝ գործունեության պատմությունը, հաշիվները, գաղտնաբառերը, բանկային քարտերի համարները, գտնվելու վայրը, տեսախցիկի ձայնագրությունները։
- Հետևի դռները (անգլերեն՝ back door, սև մուտք բառից) թույլ են տալիս հարձակվողին վերահսկողություն ստանձնել սարքի նկատմամբ և ստանալ ադմինիստրատորի իրավունքներ: Ապագայում վարակված սարքը կարող է օգտագործվել այլ կիբեռհարձակումներ իրականացնելու համար:
- Դրամաշորթ/գումար պահանջող ծրագրերը կոդավորում են զոհի համակարգչի տվյալները և արգելափակում/սահմանափակում դրանց մուտքը/հասանելիությունը։ Երբեմն դրամաշորթ ծրագրերը սպառնում են ոչնչացնել ամբողջ տեղեկատվությունը (նույնիսկ կարող են դա անել)։ Նման ծրագրերի նպատակը սովորաբար գումար կորզելն է/փրկագին ստանալն է՝ տվյալներին մուտք գործելու իրավունքը սեփականատիրոջը վերադարձնելու դիմաց։
- Հանքագործ/մայներ ծրագրերը (անգլերեն՝ miner) հավաքում են համակարգչի հաշվողական հզորությունը և օգտագործում այն կրիպտոարժույթ արդյունահանելու համար։
- Գովազդային ծրագրերը (անգլերեն՝ adware) զոհի համակարգչում գովազդային պաստառներ/բաններներ և գովազդային հղումներ են բացում: Դրանք կարող են նաև վերահասցեագրել զննարկչի հարցումները գովազդային կայքեր:
Եթե վնասակար ծրագիրը շատ մանրակրկիտ չի թաքցնում իր ներկայության հետքերը, ապա դրա ներկայությունը կարելի է հայտնաբերել անուղղակի նշաններով. համակարգի կամ օպերատիվ հիշողության մի մասը անհետանում է, գործընթացները սովորականից դանդաղ են աշխատում և կախվում, իսկ խափանումները պարբերաբար տեղի են ունենում։ Այդուհանդերձ, վնասակար ծրագրերը հայտնաբերելու լավագույն միջոցը, իհարկե, հակավիրուսային ծրագիրն է։
Վերադառնալ բառարանի հիմնական էջ