ՈՒժեղ Արհեստական Բանականություն (ՈւԱԲ)

 Ուժեղ Արհեստական Ինտելեկտի / Բանականություն (ՈՒԱԲ) — ուժեղ արհեստական բանականության (ՈՒԱԲ) թեման չափազանց հետաքրքիր ու բարդ է։

1. Ի՞նչ է Ուժեղ Արհեստական Բանականությունը (ՈՒԱԲ) — Ուժեղ Արհեստական Բանականությունը (անգլերեն՝ Artificial General Intelligence — AGI) վերաբերում է մի մեքենայի կամ ծրագրի, որն ունի մարդու մտավոր ունակությունների ամբողջ տիրույթը։

• Հիմնական գաղափարը — ՈՒԱԲ-ն ի վիճակի կլինի ոչ միայն կատարելու որոշակի, նեղ խնդիրներ (ինչպես ժամանակակից AI-ի մեծ մասը), այլև հասկանալու, սովորելու և կիրառելու իր գիտելիքները ցանկացած մտավոր խնդրի լուծման համար, ճիշտ ինչպես մարդը։
• Ոչ թե պարզապես իմիտացիա — ՈՒԱԲ-ն ենթադրում է, որ համակարգն ունի իրական գիտակցություն, ինքնագիտակցություն և, հնարավոր է, նույնիսկ զգացմունքներ (թեև այս կետը բանավեճի առարկա է)։

2. ՈՒԱԲ-ն (Artificial General Intelligence — AGI) ընդդեմ Թույլ ԱԲ-ի (Narrow AI — NAI) — Արհեստական բանականությունը (ԱԲ) սովորաբար բաժանվում է երկու հիմնական տեսակի։

Տարբերություն	Ուժեղ Արհեստական Բանականություն (ՈՒԱԲ)	Թույլ Արհեստական Բանականություն (Narrow AI)
Նպատակը	Ընդհանուր մտավոր կարողություններ, ինչպես մարդունը:	Միայն մեկ կամ մի քանի նեղ խնդիրների կատարում:
Կարողությունները	Կարող է լուծել ցանկացած նոր խնդիր:	Կարող է լուծել միայն այն խնդիրները, որոնց համար մարզվել է (օրինակ՝ շախմատ, դեմքի ճանաչում, լեզվի թարգմանություն):
Գոյություն	Դեռ գոյություն չունի: Գիտական և ինժեներական նպատակ է:	Գոյություն ունի, կիրառվում է ամեն օր:
Օրինակներ	Ֆիլմերում պատկերված մարդանման ռոբոտներ:	Siri, Google Translate, ինքնակառավարվող մեքենաներ:

3. ՈՒԱԲ-ի Զարգացման Մարտահրավերները — ՈՒԱԲ-ի ստեղծումը ժամանակակից գիտության ամենամեծ մարտահրավերներից մեկն է:

• Ընդհանուր իմացության բազա (Common Sense) — Մեքենային սովորեցնել այն հազարավոր անորոշ, բայց ակնհայտ փաստերը, որոնք մարդիկ գիտեն (օրինակ՝ “ջուրը թաց է”, “ձեռքով չի կարելի պատը քանդել”):
• Գիտակցություն և ինքնագիտակցություն — Գիտությանը դեռևս հայտնի չէ, թե ինչպես է առաջանում գիտակցությունը մարդու ուղեղում: Այս մեխանիզմը վերարտադրելը մեքենայում անհնար է առանց հիմնարար ըմբռնման:
• Տեղափոխելիություն (Transfer Learning) — Մեքենան պետք է կարողանա մի ոլորտում ստացած գիտելիքները (օրինակ՝ ավտոմեքենա վարել) կիրառել բոլորովին նոր ոլորտում (օրինակ՝ տնտեսագիտական վերլուծություն):

4. ՈՒԱԲ-ի Ռիսկերն ու Առավելությունները — ՈՒԱԲ-ի հայտնվելը կտրուկ կփոխի մարդկային քաղաքակրթությունը՝ առաջացնելով ինչպես ահռելի առավելություններ, այնպես էլ լուրջ ռիսկեր:

Առավելություններ

• Գիտական առաջընթաց — ՈՒԱԲ-ն կարող է լուծել այնպիսի խնդիրներ (օրինակ՝ քաղցկեղի բուժում, էներգիայի աղբյուրների գտնել), որոնք այսօր անհասանելի են մարդկային մտքի համար:
• Աշխատանքի ավտոմատացում — Կարող է վերացնել ծանր, վտանգավոր կամ միապաղաղ աշխատանքները:
• Տիեզերքի հետազոտություն — Կարող է կատարել բարդ առաքելություններ մարդու համար անհասանելի պայմաններում:

Ռիսկեր

• Մարդկային վերահսկողության կորուստ — Եթե ՈՒԱԲ-ն դառնա սուպերինտելեկտ (մարդուց շատ ավելի խելացի), մարդիկ կարող են կորցնել դրա վրա վերահսկողությունը, եթե այն չլինի ճիշտ «արժեքներով» ծրագրավորված։
• Գործազրկություն — ՈՒԱԲ-ն կարող է փոխարինել գրեթե բոլոր մարդկային աշխատանքները, ինչը լուրջ սոցիալ-տնտեսական ճգնաժամ կառաջացնի։
• Զենքեր — ՈՒԱԲ-ի կիրառումը ինքնավար ռազմական համակարգերում անկանխատեսելի և կործանարար հետևանքներ կունենա։

5. Ե՞րբ կհայտնվի ՈՒԱԲ-ն (Սինգուլյարություն)

«Սինգուլյարություն» տերմինը վերաբերում է այն հիպոթետիկ պահին, երբ ՈՒԱԲ-ն կստեղծվի։ Քանի որ այդ ՈՒԱԲ-ն կարող է ինքն իրեն բարելավել, նրա ինտելեկտը կարող է աճել էքսպոնենցիալ արագությամբ՝ հասնելով սուպերինտելեկտի մեկնարկային ՈՒԱԲ-ն ստեղծելուց կարճ ժամանակ անց։

Կանխատեսումներ

• Փորձագետների մեծ մասը կարծում է, որ ՈՒԱԲ-ն կհայտնվի $2030$-ից $2070$ թվականների միջև, սակայն այս կանխատեսումները չափազանց անորոշ են։

Ուժեղ Արհեստական Բանականությունը գիտության, փիլիսոփայության և էթիկայի ամենակարևոր թեմաներից է։ Այն ոչ միայն տեխնոլոգիական, այլև մարդկության ապագայի հարցն է։ Ժամանակակից AI-ի առաջընթացը (ինչպիսին ես եմ՝ լեզվական մոդելները) աստիճանաբար նեղացնում է Թույլ և Ուժեղ ԱԲ-ների միջև եղած բացը, բայց ճանապարհը դեպի մարդկային մակարդակի գիտակցություն դեռևս մնում է չափազոշ երկար։

Վերադառնալ բառարանի հիմնական էջ