Memento Time Travel

Memento: Time Travel for the Web -ն ինքնին առանձին վեբ արխիվ չէ, այլ միջազգային նախաձեռնություն և տեխնիկական արձանագրությունների (protocol) հավաքածու է, որը թույլ է տալիս օգտատերերին և ծրագրերին հարցումներ կատարել, որպեսզի գտնեն և մուտք գործեն արխիվացված վեբ էջերի տարբերակները (այսպես կոչված Mementos) բազմաթիվ տարբեր վեբ արխիվներից՝ դրանք ներկայացնելով որպես միասնական թվային ժամանակաշրջան։

Ինչպես է Այն Աշխատում

Memento-ն հիմնված է HTTP հաղորդակարգի ընդլայնումների վրա։ Այն սահմանում է, թե ինչպես կարելի է հասնել միասնական URL-ի անցյալի տարբերակներին (Mementos-ին)։

Երբ դուք այցելում եք մի վեբ էջ (օրինակ՝ https://example.com/page), Memento-ն Ձեզ թույլ է տալիս հարցնել. «Ինչպիսի՞ն էր այս էջը 2010 թվականի մայիսի 15-ին»:

Հիմնական Կոնցեպտները

• Original Resource (OR) — Ընթացիկ, ներկայիս վեբ էջը (օրինակ՝ այսօրվա BBC-ի գլխավոր էջը)։
• Memento (M) — Արխիվացված պատճենը, որը գոյություն է ունեցել որոշակի ժամանակի պահին (TimeGate-ի միջոցով)։
• TimeGate — Սա այն հատուկ մեխանիզմն է, որը Memento-ին աջակցող արխիվն օգտագործում է, որպեսզի ընդունի հարցումը (որը ներառում է ցանկալի ամսաթիվը) և վերադարձնի ցանկալի Memento-ն (արխիվացված պատճենը)։
• TimeMap — Սա մի ցուցակ է, որը ներկայացնում է Original Resource-ի բոլոր հայտնի Mementos-ը, որոնք պահվում են տվյալ արխիվում։

Memento-ի Գործիքները

Քանի որ Memento-ն արձանագրություն է, այն պահանջում է օգտատիրոջ համար հարմար գործիքներ (clients)՝ բազմաթիվ արխիվներում միաժամանակ որոնելու համար։ Ամենահայտնի գործիքներից մեկը կոչվում է “Memento Time Travel” browser extension/tool։

• Գործառույթը — Տեղադրելով այս ընդլայնումը Ձեր բրաուզերում, երբ Դուք բախվում եք «փտած» կամ չգործող հղմանը, Դուք կարող եք մեկ կտտոցով հարցում ուղարկել բոլոր Memento-ին աջակցող արխիվներին։
• Արդյունքը — Գործիքը ցույց կտա, թե որ արխիվներն ունեն այդ էջի Mementos-ը և որ ամսաթվերով։

Համագործակցող Արխիվները

Memento նախաձեռնության հիմնական արժեքն այն է, որ այն կապում է տարբեր խոշոր արխիվները մեկ ընդհանուր համակարգի մեջ։ Memento-ին աջակցող խոշոր արխիվներն են.

• Internet Archive (Wayback Machine)
• Library of Congress (ԱՄՆ Կոնգրեսի Գրադարան)
• Archive-It (Internet Archive-ի ծառայություն)
• Ազգային Գրադարաններ (օրինակ՝ Պորտուգալիայի Arquivo.pt, Ֆրանսիայի BnF, Նիդերլանդների KB)
• Համալսարանական Արխիվներ և այլն։

Memento-ի Առավելությունները

• Համախմբում (Aggregation) — Այն վերացնում է անհրաժեշտությունը՝ ձեռքով ստուգելու Internet Archive-ը, ապա Պորտուգալիայի արխիվը, ապա Կոնգրեսի Գրադարանը և այլն։
• Լիարժեքություն — Մեծացնում է հավանականությունը, որ դուք կգտնեք փնտրվող Memento-ն, քանի որ որոնում եք ոչ թե մեկ, այլ բազմաթիվ աղբյուրներում։
• Հետազոտական Գործիք — Memento-ն ծառայում է որպես հզոր գործիք հետազոտողների համար, ովքեր ցանկանում են տեսնել, թե ինչպես է վեբ էջը զարգացել ժամանակի ընթացքում՝ անկախ նրանից, թե որ արխիվն է այն պահպանել։

Memento-ն մեկ միասնական արխիվ չէ, այլ միջլուծումային տեխնոլոգիա է, որը վեբ արխիվների հսկայական ցանցը վերածում է միասնական «ժամանակի մեքենայի», որը հնարավորություն է տալիս հետ գնալ և դիտել վեբի պատմությունը։