Ինֆլյացիա / գնաճ

• Ցածր ինֆլյացիա կամ գնաճ — տարեկան մինչև 6%: Նման գնաճը հարմար է ինչպես սպառողների, այնպես էլ ձեռնարկատերերի համար։ Եվ միևնույն ժամանակ դա թույլ է տալիս զարգանալ տնտեսությունը։ Հենց այս մակարդակում է, որ երկրների մեծ մասը փորձում է պահպանել գնաճը:
• Չափավոր ինֆլյացիա կամ գնաճ — տարեկան 6-ից 10%: Դա վտանգավոր է, քանի որ կարող է դուրս գալ վերահսկողությունից և վերածվել բարձր գնաճի։
• Բարձր / սրընթաց ինֆլյացիա կամ գնաճ — տարեկան 10-ից մինչև 100%: Դա շուկայում անկայունություն է ստեղծում, մարդիկ և ընկերությունները չեն կարող պլանավորել իրենց ապագան։
• Հիպերինֆլյացիա կամ հիպերգնաճ — գները բարձրանում են հարյուրավոր և հազարավոր տոկոսներով, հատկապես դժվար դեպքերում մարդիկ հրաժարվում են փողից և անցնում փոխանակման։ Որպես կանոն, հիպերինֆլյացիան կամ հիպերգնաճը տեղի է ունենում ծանր ճգնաժամերի և պատերազմների ժամանակ:

Ինչու՞ է գնաճը կամ ինֆլյացիան ավելանում

Գնաճը կարող է աճել բազմաթիվ պատճառներով, օրինակ՝

• Պահանջարկի ավելացում — երբ մարդիկ հանկարծ սկսում են ավելի շատ որոշակի ապրանքներ գնել։
• Առաջարկի կրճատում — առաջարկի դեֆիցիտ կարող է առաջանալ նաև եթե պահանջարկը մնա նույնը, բայց ապրանքներն ու ծառայությունները քիչ լինեն։
• Պետական/ազգային արժույթի թուլացում — երբ արտարժույթի փոխարժեքը բարձրանում է, ապա ներմուծվող ապրանքներն ինքնաբերաբար թանկանում են։ Սա նույնպես հանգեցնում է գնաճի։
• Բարձր գնաճային սպասումներ — երբ մարդիկ և ընկերությունները ակնկալում են գների կտրուկ աճ, նրանք հաճախ սկսում են փոխել իրենց սպառողական վարքագիծը. նրանք գնում են ապրանքներ ապագա օգտագործման համար և ավելի քիչ խնայողություններ են անում: Ստացվում է մի արատավոր շրջան՝ բոլորը սպասում են գների բարձրացմանը, իսկ գները բարձրանում են հենց այն պատճառով, որ մարդիկ սպասում են դրան ու իրենց սպառողական վարքագծով հանգեցնում են գնաճի/ինֆլյացիայի։

Ցավոք,  երբ գներն անընդհատ նվազում են, իրավիճակն այնքան էլ լավ չէ, որքան կարող է թվալ առաջին հայացքից։

Այս երևույթը կոչվում է Դեվալվացիա / գնանկում կամ բացասական գնաճ։ Դա կանգնեցնում է տնտեսության զարգացումը։ Մարդիկ դադարում են ապրանք գնել՝ հույս ունենալով, որ դրանք էլ ավելի են էժանանալու։ Եվ դրա պատճառով ընկերությունները կրճատում են արտադրությունը:

Կարող է թվալ, որ որոշակի մակարդակով գների ամրագրումը լավ լուծում է։ Բայց տնտեսության մեջ նման արհեստական ​​միջամտությունը կբերի առաջարկի և պահանջարկի անհավասարակշռության ավելացման։ Արտադրողները չեն հասկանա, թե որքան պետք է արտադրեն, խանութները չեն հասկանա, թե որքան գնել, և արդյունքում հաճախորդները ստիպված կլինեն հերթ կանգնել դատարկ դարակների մոտ: Սառեցված գների դեպքում դեֆիցիտ կառաջանա, և ապրանքների մի մասը սպառողները ստիպված կլինեն ոչ թե գնել այլ հայթայթել։ Բացի այդ, ապրանքների որակը կվատանա. որպեսզի գոյատևեն և պահեն արհեստականորեն թելադրված ոչ եկամտաբեր գները, արտադրողները կզոհաբերեն արտադրանքի որակը։ Այս պատճառներով է, որ շուկայական տնտեսության պայմաններում գները պետք է թելադրի շուկան, ոչ թե պետությունը։

Տնտեսությունում փողի շարժը կարգավորվում է կենտրոնական բանկերի կողմից։ Հայաստանի Հանրապետությունում այդ գործառույթը կատարում է ՀՀ Կենտրոնական Բանկը: Դրամավարկային քաղաքականության գործիքների օգնությամբ կենտրոնական բանկերը կարող են վերահսկել գնաճը։